Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką plików cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce. cookies

Blog medyczny

Upadki u pacjentów w podeszłym wieku; mgr Hanna Bojar, Pielęgniarka Naczelna


Wraz z wiekiem pogarsza się wzrok, obniża się akomodacja oka, zmniejsza ostrość widzenia, obniżona jest także adaptacja do ciemności i silnego światła. Pobudliwość narządu przedsionkowego ucha obniża się, wskutek czego pogarsza się słuch i występują zaburzenia równowagi. Starszy człowiek przybiera postawę pochyloną, stawia małe i niepewne kroki, szura nogami.

Upadek to nagła, niezamierzona zmiana pozycji ciała wskutek utraty równowagi, do której dochodzi najczęściej, gdy człowiek chodzi lub wykonuje inne czynności i nagle znajduje się na niżej położonej powierzchni [1]. W jego następstwie mogą wystąpić złamania kości lub inne uszkodzenia takie jak stłuczenia, zwichnięcia i rany. Wśród osób w wieku 65.r.ż. aż 1/3 upada przynajmniej raz w roku. W wieku 80 lat zdarza się to już u co drugiej osoby [2]. Połowa z 10-15% upadków to złamania kości - głównie kręgów kręgosłupa i szyjki kości udowej, które ograniczając mobilność chorego stają się najczęstszą przyczyną zgonu w ciągu pół roku od urazu.

Czynnikami ryzyka upadków są: wiek, płeć żeńska, schorzenia układu kostnego, choroby układu nerwowego, moczowego i układu krążenia, choroby tarczycy, cukrzyca, a także niektóre leki uspokajające, nasenne, odwadniające, obniżające ciśnienie krwi i przeciwcukrzycowe [1]. Ryzyko upadków wzrasta także u osób z niską masą ciała, a także osłabionych po przebytych chorobach infekcyjnych. W przypadku osób starszych czynnikami ryzyka są także przeszkody architektoniczne mieszkaniu i otoczeniu takie jak niedostateczne lub nadmierne oświetlenie, nieumocowane dywany i chodniki, ogólny nieporządek, wysokie progi czy brak udogodnień w toalecie. Również niewygodne i źle dopasowane buty, szczególnie niebezpieczne na śliskiej podeszwie, mogą być przyczyną upadku.

Niezwykle ważny jest wywiad zebrany od pacjenta. Powinien zawierać pytania dotyczące czynności okoliczności upadku, objawy poprzedzające (kołatanie serca, zawroty głowy, zaburzenie wydalanie moczu i stolca, utrata przytomności, duszność, zaburzenia widzenia, ból), choroby współistniejące, przyjmowane leki. Warto zapytać świadków zdarzenia o jego przebieg, bo pacjent nie zawsze jest w stanie udzielić wyczerpujących informacji. Badanie przedmiotowe powinno uwzględnić badanie internistyczne, okulistyczne, neurologiczne. Celowe jest wykonanie testu Tinnetiego, czyli badanie równowagi i chodu oraz wykonanie pomiaru ciśnienia spoczynkowego i w pozycji stojącej.

Często upadek jest przyczyną niesprawności ruchowej osoby starszej i powoduje dłuższe unieruchomienie w łóżku. Następstwem tego są liczne powikłania: zakrzepowo-zatorowe, zapalenie płuc, zmiany zanikowe w układzie kostnym, odleżyny, a także pogorszenie się stanu psychicznego pacjenta. Pacjent staje się zupełnie zależny od opieki innych osób, a rodzina nierzadko nie radzi sobie z opieką nad chorym. Stąd niezbędna jest opieka wysokospecjalistyczna z uwzględnieniem rehabilitacji, opieki i pielęgnacji długoterminowej.

U wielu osób występuje lęk przed następnym upadkiem, który powoduje ograniczenie aktywności około ¼ osób po upadku, co prowadzi do pogorszenia się sprawności funkcjonalnej [2]. Wskutek tego pacjent przybiera postawę bierną, zależną od otoczenia, boi się kolejnego upadku i nie chce samodzielnie się poruszać.

Bezcenna jest profilaktyka upadków. Opiera się na poznaniu przyczyn zewnętrznych i wewnętrznych wystąpienia upadków, które mogą być inne dla każdego pacjenta. Ważna jest stała kontrola stanu zdrowia osoby starszej. Należy kontrolować ciśnienie krwi, tętno w spoczynku i w pozycji stojącej oraz poziom glukozy we krwi. Wskazana jest konsultacja okulistyczna i laryngologiczna. W profilaktyce upadków bardzo ważna jest kontrola prawidłowego przyjmowania leków z uwzględnieniem skutków interakcji miedzy nimi. Godna podkreślenia jest przydatność Kompleksowej Oceny Geriatrycznej, w tym ocena ryzyka upadku za pomocą testu Tinettiego.

Wskazówki dotyczące codziennego życia dla osób starszych i ich rodzin: · ostrożnie się przemieszczać i zmieniać pozycję ciała,
· dopasować wygodne obuwie - łatwe w zakładaniu, płaskie lub na niewysokim obcasie, na gumowej podeszwie,
· przy zaburzeniach równowagi konieczne stosować balkonik, trójnóg lub laskę,
· koniecznie usunąć w pomieszczeniach progi, chodniki i dywany,
· zapewnić prawidłowe oświetlenie pomieszczeń - światło nie powinno być ani zbyt jasne ani zbyt ciemne,
· wyposażyć mieszkanie w uchwyty i poręcze,
· dostosować meble do wzrostu starszej osoby,
· umieścić przedmioty do użytku na odpowiedniej wysokości,
· wyposażyć łazienkę w siedzisko do wanny lub brodzika, matę antypoślizgową i krzesełko,
· umieścić telefon w dostępnym dla miejscu i zostawić czytelną informację z numerami telefonów alarmowych.

Niemożliwe jest wyeliminowanie upadków wśród starszych osób, ale można podjąć niezbędne działania profilaktyczne. Bardzo ważna jest rola edukacyjna pielęgniarki. Edukacja powinna być przeprowadzona u pacjenta, ale także u jego rodziny. Zrozumienie przyczyn i możliwości zapobiegania upadkom oraz sposób udzielania pomocy osobie poszkodowanej jest niezbędne, by pomóc starszej osobie w jak najdłuższym utrzymaniu zdrowia i sprawności [1].

mgr Hanna Bojar, Pielęgniarka Naczelna

1. Wieczorowska- Tobis K., Talarska D.: Geriatria i pielęgniarstwo geriatryczne, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008

2. Grodzicki T., Kocemba J., Skalska A. (red): Geriatria z elementami gerontologii ogólnej, Via Medica 2006

Grupa Lux Med Sp. z o.o.

LUX MED Tabita Sp. z o.o.
ul. Długa 43
05-510 Konstancin-Jeziorna
tel. 22 737 64 00
e-mail: tabita(at)luxmed.pl
Wszelkie prawa zastrzeżone
przez LUX MED Tabita Sp. z o.o. - Tabita.waw.pl
Strzałka do góry