Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką plików cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce. cookies

Blog medyczny

Od słowa do słowa...; mgr Danuta A. Matukiewicz, Neurologopeda


O wadach wymowy mówimy, gdy odbiegają one od norm fonetycznych przyjętych w danym języku. Nie zaliczamy do nich cech wymowy dziecięcej, które są przejawem jej niedojrzałości.

Istnieją jednak odchylenia w okresie rozwoju mowy, które powinny zaalarmować rodziców oraz skłonić do wizyty u logopedy. Zanim jednak opiekunowie zaczną się niepokoić, przybliżę prawidłowo etapy rozwoju mowy. Okres melodii – przypada od urodzenia do ukończenia pierwszego roku życia. Dziecko wydaje pierwsze dźwięki; głużenie (drugi, trzeci miesiąc), gaworzenie (szósty miesiąc), pierwsze sylaby – wyrazy (blisko ukończenia pierwszego roku). Okres wyrazu – od pierwszego do drugiego roku życia. Dziecko wypowiada pojedyncze wyrazy. Jego słownictwo rozwija się z każdym miesiącem, a do końca tego okresu zawiera kilkadziesiąt wyrazów, przy czym rozumienie mowy jest bardzo szerokie. Dziecko wskazuje przedmioty, których nazw jeszcze nie wypowiada, oraz wykonuje polecenia, których samo nie potrafi jeszcze sformułować. Okres zdania – od drugiego roku życia. Dziecko wypowiada pierwsze, zazwyczaj krótkie zdania. Jest to początek oswajania się z podstawami fonetyki oraz systemem leksykalnym języka. Okres swoistej mowy dziecięcej – powyżej trzeciego do około siódmego roku życia. Proces rozwoju mowy jest już praktycznie zakończony. Dziecko swobodnie porozumiewa się z otoczeniem. Popełnia jeszcze błędy gramatyczne i fonetyczne, a w jego wymowie automatyzują się trudne głoski.

Najczęstsze problemy logopedyczne u dzieci
Ruchy artykulacyjne właściwe danemu językowi stają się zmechanizowane między dwunastym a czternastym rokiem życia. Po tym okresie usunięcie zaburzeń bywa trudne, lecz nie niemożliwe! Największą grupę zaburzeń mowy u dzieci tworzą wady określane mianem dyslalii. Dyslalia polega na nieprawidłowej wymowie jednej lub kilku głosek, ewentualnie wszystkich jednocześnie (bełkot). W jej obrębie wyróżniamy wszelkiego rodzaju seplenienia, rerania, nieprawidłową wymowę głosek k i g, bezdźwięczność, oraz inne odchylenia od normy artykulacyjnej. Seplenienie powstaje najczęściej w okresie kształtowania się mowy. Wśród przyczyn, które mogą je powodować, wyróżnia się: nieprawidłową budowę anatomiczną narządów mowy, zaburzony słuch, naśladownictwo, wymianę uzębienia mlecznego na stałe oraz niesprawność języka i warg, a także niektóre choroby górnych dróg oddechowych. Seplenienie to nieprawidłowa wymowa głosek detalizowanych: s, z, c, dz; sz, ż, cz, dż; ś, ź, ć, dź. Jedną z odmian jest seplenienie międzyzębowe, które pojawia się około 3. roku życia, kiedy dziecko zaczyna wypowiadać głoski syczące. Robi to z językiem wsuniętym między zęby. Wada ta nie ustępuje samoistnie i wymaga leczenia logopedycznego. Inną częstą wadą jest reranie, czyli nieprawidłowa wymowa głoski r, która może być wymawiana jako l, j lub opuszczana. Zasadniczą przyczyną rotacyzmu jest niedostateczna sprawność ruchowa języka, nieprawidłowości podniebienia twardego lub anomalie zgryzowe. Do zaburzeń artykulacji, które polegają na nieprawidłowej pracy języka, zaliczamy nieprawidłową wymowę głosek k, g. Głoski te dziecko wymawia jako t, d; mogą też być opuszczane w wyrazach albo wymawiane ze zwarciem krtaniowym, co przypomina chrząknięcie. Kolejną grupę stanowi bezdźwięczność i nosowa nie. Bezdźwięczność polega na wymawianiu głosek dźwięcznych bezdźwięcznie, czyli bez drgań wiązadeł głosowych. Przyczyną jest zwykle zaburzenie słuchu fonematycznego. Nosowanie natomiast zachodzi wówczas, gdy głoski nosowe wymawiane są jak głoski ustne lub odwrotnie, gdy głoski ustne łączą się z rezonansem nosowym.

Kiedy udać się do specjalisty?
Rodzice powinni udać się z dzieckiem do logopedy, jeżeli dziecko podczas artykulacji (wymowy) wsuwa język między zęby, ociera o wargę lub jeżeli zauważymy niepokojące zmiany anatomiczne w budowie narządów mowy. Z trzylatkiem udajemy się do logopedy, jeżeli porozumiewa się, używając wyłącznie pojedynczych słów i gestów, nawykowo mówi przez nos, nie reaguje na źródło dźwięku, a także ma problemy z artykulacją samogłosek. U czterolatka powinno nas zaniepokoić to, że głoski dźwięczne zastępuje bezdźwięcznymi, przy - kładowo zamiast „woda” mówi „foda”, zamiast „gęś” mówi „kęś”. U pięcio- i sześciolatków zaś zamiana głoski r na l lub j; zamiana głosek szumiących na syczące lub ciszące, a także powtarzanie pierwszej sylaby lub litery – to powody do spotkania z logopedą.

Artykuł pochodzi z 1/2013 numeru kwartalnika Grupy LUX MED „Blisko Zdrowia”

Grupa Lux Med Sp. z o.o.

LUX MED Tabita Sp. z o.o.
ul. Długa 43
05-510 Konstancin-Jeziorna
tel. 22 737 64 00
e-mail: tabita(at)luxmed.pl
Wszelkie prawa zastrzeżone
przez LUX MED Tabita Sp. z o.o. - Tabita.waw.pl
Strzałka do góry